Gdy pojawia się ból głowy z prawej strony, łatwo pomyśleć o jednej konkretnej chorobie. Sama lokalizacja nie wystarcza jednak do rozpoznania. Znaczenie mają także charakter bólu, czas trwania, powtarzalność oraz objawy towarzyszące, zwłaszcza zaburzenia widzenia, mowy, czucia lub siły mięśniowej.
Jednostronny ból wymaga oceny objawów, nie tylko miejsca bólu
- Migrena często powoduje pulsowanie po jednej stronie, nudności i nadwrażliwość na światło.
- Klasterowy ból głowy daje bardzo silne napady wokół oka, zwykle z łzawieniem lub zatkaniem nosa.
- Nagły, najsilniejszy w życiu ból albo ból z niedowładem, zaburzeniami mowy czy świadomości wymaga pilnej pomocy.
- Przy łagodnym, znanym sobie bólu można odpocząć, nawodnić się i ograniczyć bodźce, ale nie należy regularnie zwiększać dawek leków.
- Dzienniczek bólu głowy ułatwia lekarzowi odróżnienie migreny od innych przyczyn.
Jednostronny ból głowy nie oznacza jednej konkretnej choroby
Prawa strona może boleć przy migrenie, napięciu mięśni szyi, podrażnieniu nerwu, problemie ze wzrokiem albo dolegliwościach zatok i stawu skroniowo-żuchwowego. Zdarza się też, że ból jest wtórnym objawem infekcji, urazu lub zaburzeń naczyniowych. Najważniejszy jest cały wzorzec dolegliwości, a nie sam fakt, że ból występuje po jednej stronie.
Przy ocenie zwracam uwagę na pięć rzeczy: czy ból jest tępy, pulsujący czy kłujący, jak szybko narasta, ile trwa, co go wywołuje oraz jakie objawy pojawiają się razem z nim. Inaczej interpretuje się ból trwający kilka godzin z nudnościami, a inaczej krótki, powtarzający się napad wokół oka.
Najczęstsze przyczyny bólu po prawej stronie
Migrena z bólem jednostronnym
Migrena zwykle daje pulsujący lub tętniący ból, który nasila się przy ruchu. Napad może trwać od kilku godzin do nawet 72 godzin. Często towarzyszą mu nudności, wymioty oraz nadwrażliwość na światło, dźwięki albo zapachy.
U części osób przed bólem pojawia się aura. Mogą to być zygzaki przed oczami, mroczki, mrowienie twarzy lub ręki, a czasem przejściowe trudności w mówieniu. Nowe objawy tego typu, szczególnie gdy występują po raz pierwszy, wymagają oceny lekarskiej, ponieważ mogą przypominać udar.
Klasterowy ból głowy
To rzadsza, ale bardzo charakterystyczna przyczyna. Ból jest zwykle skrajnie silny i skupiony wokół jednego oka. Napad trwa zazwyczaj od 15 minut do 3 godzin i może powtarzać się kilka razy dziennie przez tygodnie lub miesiące.
Po tej samej stronie mogą wystąpić łzawienie, zaczerwienienie oka, opadanie powieki, zwężenie źrenicy, potliwość twarzy albo zatkanie nosa. Osoba z takim bólem często nie może spokojnie leżeć i chodzi po pokoju. Zwykły paracetamol lub ibuprofen mogą wtedy nie wystarczyć, dlatego potrzebna jest konsultacja lekarska.
Napięcie mięśni i odcinka szyjnego
Ból po prawej stronie może wynikać z przeciążenia karku, barku lub mięśni żuchwy. Często pojawia się po długiej pracy przy komputerze, spaniu w niewygodnej pozycji albo zaciskaniu zębów. Bywa tępy, uciskający i nasila się przy ruchach szyi.
Pomocną wskazówką jest tkliwość mięśni oraz poprawa po odpoczynku, delikatnym rozciąganiu i zmianie pozycji. Jeśli jednak ból wraca codziennie albo ogranicza ruch szyi, nie zakładałbym automatycznie, że winna jest postawa. Potrzebna może być ocena lekarza, fizjoterapeuty lub dentysty zajmującego się stawem skroniowo-żuchwowym.
Przeczytaj również: Silne zawroty głowy - Kiedy to udar, nie błędnik?
Zatoki, oko, zęby i nerwy
Infekcja zatok może powodować ból twarzy lub czoła, uczucie rozpierania i nasilenie przy pochylaniu. Samo jednostronne umiejscowienie nie potwierdza jednak zapalenia zatok, szczególnie gdy brakuje kataru, gorączki i uczucia zatkania nosa.
Ból nad okiem może też towarzyszyć przemęczeniu wzroku, jaskrze lub innym problemom okulistycznym. Z kolei krótkie, bardzo ostre „porażenia prądem” w policzku, szczęce albo skroni sugerują podrażnienie nerwu trójdzielnego. Ból oka z pogorszeniem widzenia powinien być oceniony pilnie.
Objawy neurologiczne, których nie należy przeczekiwać
Nie każdy jednostronny ból głowy jest groźny, ale pewne połączenia objawów wymagają szybkiej reakcji. Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli ból pojawił się nagle i osiągnął maksymalne nasilenie w ciągu sekund lub minut, szczególnie gdy jest to pierwszy tak silny epizod.
- opadanie kącika ust, osłabienie lub drętwienie ręki, nogi albo połowy twarzy,
- trudności w mówieniu, rozumieniu, chodzeniu lub utrzymaniu równowagi,
- splątanie, utrata przytomności albo drgawki,
- nagła utrata lub podwójne widzenie,
- sztywność karku, wysoka gorączka i wysypka,
- silny ból po urazie głowy,
- nowy ból z opadaniem powieki lub różnicą w szerokości źrenic.
Takie objawy mogą wskazywać między innymi na udar, krwawienie, zapalenie opon mózgowych albo inne stany wymagające natychmiastowej diagnostyki. Nie próbowałbym wtedy sprawdzać, czy kolejna tabletka zadziała. Najpierw liczy się bezpieczeństwo i szybki kontakt z pomocą medyczną.
Jeżeli bólowi towarzyszą nawracające zawroty głowy, zaburzenia chodu lub niepewność ruchów, pomocne może być także uporządkowanie informacji o możliwych przyczynach w materiale o przyczynach zawrotów głowy. Zawroty razem z objawami ogniskowymi, czyli na przykład niedowładem lub zaburzeniami mowy, traktuje się jednak jako sygnał alarmowy.
Co można zrobić, gdy ból jest łagodny i przypomina wcześniejsze epizody
Jeśli ból jest znany, nie narasta gwałtownie i nie towarzyszą mu niepokojące objawy, zacznij od prostych działań. Odpocznij w cichym, zaciemnionym miejscu, wypij wodę, zjedz lekki posiłek, jeśli wcześniej długo nie jadłeś, i ogranicz ekran. Przy migrenie wielu osobom pomaga chłodny okład oraz sen.
Lek przeciwbólowy stosuj zgodnie z ulotką i własnymi przeciwwskazaniami. Nie łącz kilku preparatów zawierających tę samą substancję, a przy chorobie wrzodowej, chorobach nerek, leczeniu przeciwkrzepliwym, ciąży lub innych stałych terapiach skonsultuj wybór z lekarzem albo farmaceutą.
Problemem bywa nie pojedyncza tabletka, lecz jej częste stosowanie. Przyjmowanie prostych leków przeciwbólowych przez 15 lub więcej dni w miesiącu, a tryptanów, opioidów lub leków złożonych przez 10 lub więcej dni w miesiącu przez co najmniej 3 miesiące może podtrzymywać ból związany z nadużywaniem leków.
Więcej praktycznych wskazówek dotyczących odpoczynku, nawodnienia i rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych zawierają sposoby na ból głowy. Domowe metody mają sens przy łagodnych, typowych dolegliwościach, ale nie powinny opóźniać pomocy, gdy pojawiają się objawy neurologiczne.
Jak przygotować się do konsultacji lekarskiej
Jeśli ból wraca, zmienia charakter, nasila się albo utrudnia pracę i sen, umów wizytę u lekarza rodzinnego lub neurologa. Sam fakt, że dolegliwość występuje po prawej stronie, zwykle nie przesądza o konieczności wykonania tomografii czy rezonansu. O potrzebie badań decydują badanie neurologiczne, wywiad i objawy alarmowe.
Przed wizytą zapisuj przez kilka tygodni datę napadu, czas trwania, nasilenie w skali od 0 do 10, miejsce bólu oraz objawy towarzyszące. Dopisz sen, posiłki, stres, miesiączkę, wysiłek, alkohol, czas przed ekranem i przyjęte leki. Taki dzienniczek często pokazuje wzorzec, którego trudno odtworzyć z pamięci podczas krótkiej konsultacji.
Powiedz lekarzowi, czy ból jest nowy, czy przypomina wcześniejsze napady, oraz czy pojawił się po infekcji, urazie, zmianie leków lub znacznym wysiłku. Szczególnej uwagi wymaga nowy typ bólu po 50. roku życia, ból narastający z tygodnia na tydzień i dolegliwość wybudzająca ze snu.
Najważniejsza decyzja zależy od objawów towarzyszących
Jednostronny ból często ma łagodną przyczynę, zwłaszcza gdy powtarza się w podobny sposób i pasuje do migreny lub napięcia mięśni. Nie da się jednak wiarygodnie ocenić ryzyka wyłącznie po lokalizacji. Nagły początek, wyraźna zmiana wzorca albo objawy neurologiczne są ważniejsze niż to, czy boli prawa, czy lewa strona głowy.
Jeśli nie ma sygnałów alarmowych, zacznij od odpoczynku, nawodnienia i obserwacji, a przy nawracających dolegliwościach zaplanuj konsultację. Gdy pojawia się niedowład, zaburzenie mowy, utrata widzenia, drgawki, splątanie lub piorunujący ból, nie czekaj na samoistną poprawę i skorzystaj z pilnej pomocy medycznej.
